Medicijnverslaving

Herkennen, oorzaken en behandeling

Een medicijnverslaving ontstaat wanneer je zonder het medicijn niet meer normaal kunt functioneren, steeds hogere doses nodig hebt en onthoudingsverschijnselen ervaart als je stopt. In Nederland hebben circa 500.000 mensen een medicijnverslaving, meestal aan slaap- en kalmeringsmiddelen of pijnstillers. Al na enkele weken gebruik kan afhankelijkheid optreden. Professionele behandeling is noodzakelijk om veilig en duurzaam te stoppen.

Aanmelden
Bellen

Samenvatting

  • Circa 500.000 Nederlanders hebben een medicijnverslaving, vooral aan kalmerings- en slaapmiddelen.
  • Gewenning treedt al na enkele weken op: je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect.
  • Signalen zijn controleverlies, obsessieve gedachten over medicijnen en doorgaan ondanks nadelen.
  • Zowel receptplichtige als vrij verkrijgbare medicijnen kunnen verslavend zijn.
  • Changes GGZ biedt o.a. gespecialiseerde behandeling met detox, klinische opname en nazorg.
Janno Changes GGZ Weert Promentis

Janno

Klinisch psycholoog

Wat is een medicijnverslaving?

Van een medicijnverslaving is sprake wanneer je fysiek of psychisch afhankelijk bent van een medicijn en het gebruik niet zelfstandig kunt stoppen. De verdovende of kalmerende werking van het medicijn zorgt voor gewenning: na verloop van tijd heb je een hogere dosis nodig voor hetzelfde effect. Dit mechanisme, ook wel tolerantie genoemd, is de kern van verslaving.

Medicijnverslaving kan zowel lichamelijk als geestelijk zijn. Lichamelijke afhankelijkheid betekent dat je lichaam het middel nodig heeft om normaal te functioneren. Geestelijke afhankelijkheid uit zich in de overtuiging dat je het medicijn nodig hebt, ook als dat medisch gezien niet (meer) het geval is.

Welke medicijnen kunnen verslavend zijn?

Niet elk medicijn is even verslavend, maar de risicoclasse is groter dan veel mensen beseffen. De meest verslavende medicijnen vallen in vier categorieën, waarvan de meeste uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn.

  1. Kalmeringsmiddelen zoals Temesta, Xanax, Seresta en Valium worden voorgeschreven bij angst, spanning en rusteloosheid. Ze zijn sterk verslavend en alleen verkrijgbaar via de huisarts of specialist.
  2. Slaapmiddelen zoals Rohypnol, Dormicum en Mogadon worden ingezet bij slaapproblemen. Ook deze zijn receptplichtig en hebben een hoog verslavingsrisico, zelfs bij kortdurend gebruik.
  3. Opiaat-pijnstillers zoals Oxycodon en Tramadol zijn zware pijnstillers die uitsluitend op recept worden verstrekt. Ze werken sterk verdovend en kunnen zelfs bij verantwoord gebruik snel leiden tot lichamelijke afhankelijkheid.
  4. Vrij verkrijgbare pijnstillers zoals paracetamol en ibuprofen zijn zonder recept te koop, maar dat maakt ze niet risicoloos. Bij langdurig overmatig gebruik kan ook hieraan een afhankelijkheid ontstaan.

Benzodiazepinen (kalmerings- en slaapmiddelen) mogen vanwege het hoge verslavingsrisico officieel maar enkele weken worden voorgeschreven. Toch ontwikkelen veel mensen al binnen die periode een afhankelijkheid. Ook vrij verkrijgbare pijnstillers zoals paracetamol kunnen bij langdurig overmatig gebruik leiden tot afhankelijkheid.

Hoe herken je een medicijnverslaving?

De symptomen verschillen per persoon en per middel, maar veelvoorkomende signalen zijn:

  • Je gebruikt meer dan voorgeschreven, of langer dan de arts heeft aangegeven.
  • Je ervaart obsessieve gedachten over het medicijn: wanneer je het mag nemen, hoeveel je nog hebt.
  • Je verzint redenen om herhaalrecepten te krijgen of koopt medicijnen via informele kanalen.
  • Je liegt of verzwijgt je gebruik tegenover de huisarts of omgeving.
  • Je weet dat de nadelen groter zijn dan de voordelen, maar kunt toch niet stoppen.
  • Bij het uitstellen of missen van een dosis ervaar je onthoudingsverschijnselen.

Onthoudingsverschijnselen bij medicijnverslaving

Als je stopt of een dosis overslaat, kunnen de volgende klachten optreden:

  • Trillen en zweten
  • Ernstige hoofdpijn
  • Slapeloosheid en nachtmerries
  • Angst, nervositeit of paniekaanvallen
  • Misselijkheid en hartkloppingen
  • Bij ernstige gevallen: verwardheid of epileptische aanvallen

Belangrijk

Stop nooit abrupt met benzodiazepinen of opiaten zonder medische begeleiding. Dit kan levensgevaarlijk zijn.

Hoe ontstaat een medicijnverslaving?

Een medicijnverslaving ontwikkelt zich doorgaans via een voorspelbaar patroon:

  1. Voorschrijving: een arts schrijft het medicijn voor een legitieme klacht voor (pijn, slaapproblemen, angst).
  2. Gewenning: na enkele weken neemt het effect af en heb je meer nodig voor hetzelfde resultaat.
  3. Tolerantie: de dosis wordt verhoogd, soms op eigen initiatief.
  4. Afhankelijkheid: stoppen of minderen leidt tot onthoudingsverschijnselen.
  5. Verslaving: het medicijn domineert het dagelijks leven; het gebruik is niet meer te controleren.
"Na een intense detox, kliniekopname en goede nazorg ben ik weer opgebloeid. Ik ga nu de wijde wereld in, maar nu zonder escape.. dealend met het leven zoals het is."
ES Kliniek Breda - Slaapkamer
Ervaringsverhaal van Rachelle (39 jaar)
Oud cliënt - Changes GGZ

Behandeling van een medicijnverslaving

Het afkicken van medicijnen vereist altijd professionele begeleiding. Changes GGZ biedt een gespecialiseerd behandelprogramma dat bestaat uit meerdere fasen:

1. Detox (ontgifting)

Voordat de eigenlijke behandeling start, moet het lichaam vrij zijn van het middel. Dit detoxproces verloopt altijd onder medische supervisie. Artsen en verpleegkundigen bewaken de onthoudingsverschijnselen en zorgen voor een veilig en geleidelijk afbouwschema.

2. Klinische behandeling of dagbehandeling

Afhankelijk van de ernst van de verslaving kies je samen met je behandelaar voor:

3. Therapie en aanpak van onderliggende oorzaken

Changes GGZ werkt met cognitieve gedragstherapie (CGT) en het 12-stappenplan. Doel is niet alleen stoppen met het middel, maar ook het aanpakken van de onderliggende oorzaken zoals angst, slaapproblemen of chronische pijn, zodat terugval wordt voorkomen.

4. Nazorg

Na de behandeling biedt Changes GGZ nazorg om duurzaam herstel te ondersteunen. Terugvalpreventie maakt een vast onderdeel uit van elk traject.

Waarom Changes GGZ?

Bij Changes GGZ word je behandeld door hoogopgeleide specialisten met jarenlange ervaring in de verslavingszorg. Enkelen van hen zijn daarnaast ervaringsdeskundige, ze begrijpen uit eigen ervaring wat jij doormaakt. De behandelingen zijn kort en intensief, met bewezen resultaat, en vinden plaats op kleinschalige, huiselijke locaties in Breda, Weert en Zuid-Afrika. Afhankelijk van jouw situatie is zowel een individueel traject, ambulante dagbehandeling als klinische opname mogelijk.

Veelgestelde vragen over een medicijnverslaving

Het kan lastig zijn om zelf te bepalen of je echt verslaafd bent aan medicijnen. Je komt vaak al een eind door jezelf in te lezen in de symptomen van een medicijnverslaving. Ben je afhankelijk geworden van je voorgeschreven medicijnen? Heb je steeds meer medicijnen nodig om het gewenste effect te bereiken? Lukt het je niet om zelfstandig te stoppen? Dan is de kans groot dat je een medicijnverslaving hebt. Afhankelijk van het type medicijnen en hoe vaak en hoeveel je gebruikt, kan dit ernstige gevolgen hebben. We raden je dan ook aan om contact met ons op te nemen. Dit is geheel vrijblijvend!

Dat hangt af van het type medicijn. Hieronder een grove schatting per klasse van geneesmiddel:

Opioïden
Urine: 3 – 4 dagen
Bloed: tot 12 uur
Haar: tot 90 dagen

Benzodiazepinen
Urine: 3 – 6 weken
Bloed: 2 – 3 dagen
Haar: tot 90 dagen

Amfetaminen
Urine: 1 – 3 dagen
Bloed: tot 12 uur
Haar: tot 90 dagen

Benzodiazepinen worden voorgeschreven bij onder andere angststoornissen en slaapproblemen. Het gaat hierbij om kalmeringsmiddelen, sedativa en slaapmiddelen.

Enkele voorbeelden van benzodiazepinen zijn:

  • Pentobarbital sodium (Nembutal®)
  • Diazepam (Valium®)
  • Alprazolam (Xanax®)
We onderscheiden drie klassen van geneesmiddelen die gepaard gaan met een hoog risico op verslaving: opioïden, benzodiazepinen en stimulantia. De symptomen en gevolgen van de medicijnverslaving kunnen per medicijn verschillen.
Als twee mensen tegelijkertijd dezelfde hoeveelheid van hetzelfde medicijn nemen, zal het bij de een sneller uit zijn of haar systeem zijn dan bij de ander. Het ‘eliminatieproces’ is namelijk afhankelijk van meerdere factoren, zoals je leeftijd, gewicht, tolerantie, stofwisseling, en lever- en nierfunctie.

Stimulantia worden meestal voorgeschreven bij het behandelen van ADHD en ADD.

Enkele voorbeelden van stimulantia zijn:

  • Dextro-amfetamine (Dexedrine®)
  • Methylfenidaat (Ritalin® and Concerta®)
  • Amfetaminen (Adderall®)

Opioïden worden meestal voorgeschreven als pijnstiller. In tegenstelling tot niet-steroïde ontstekingsremmende middelen (NSAID’s), hebben opioïden geen ontstekingsremmend effect. Ze binden zich aan bepaalde receptoren in het centraal zenuwstelsel, wat de pijngewaarwording remt.

Enkele voorbeelden van opioïden zijn:

  • Fentanyl (Duragesic®)
  • Hydrocodon (Vicodin®)
  • Oxycodon (OxyContin®)
  • Oxymorfon (Opana®)
  • Dextropropoxyfeen (Darvon®)
  • Hydromorfon (Dilaudid®)
  • Meperidine/pethidine (Demerol®)
  • Difenoxylaat (Lomotil®)

Hulp nodig?

Plan een eerste kennismakingsgesprek

Heb jij hulp nodig? Wij helpen je bij jouw verslaving.
Laat hieronder je gegevens achter en een van onze collega’s neemt zo snel mogelijk contact met je op.

Liever direct iemand spreken? Bel 088 – 242 6437 (24/7 bereikbaar).

Waar zoek jij hulp bij?
Selecteer jouw zorgverzekeraar

Vul hieronder jouw gegevens in

Privacybeleid: Bij het versturen van jouw aanmelding ga jij akkoord met onze privacy voorwaarden. Changes GGZ gaat zeer voorzichtig om met jouw gegevens. Je kunt op ieder moment vragen om verwijdering. Bekijk hier het privacyverklaring van Changes GGZ.

Scroll naar boven